Ymdopi a COVID-19 – Canllaw ar gyfer pobl ifanc

Adolygwyd y dudalen ar 11 Medi 2020

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o'r ymateb iechyd meddwl cenedlaethol yn ystod yr achosion o coronafeirws. Mae cyngor y llywodraeth, sydd wedi'i gynllunio i'n cadw ni'n ddiogel, yn cael ei adolygu'n gyson a bydd yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw: mwy o fanylion a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Cafodd y canllaw hwn ei gynhyrchu ar y cyd ag Arweinwyr Ifanc y Sefydliad Iechyd Meddwl.  Wedi ei ffurfio mewn partneriaeth â Leaders Unlocked, mae Arweinwyr Ifanc y Sefydliad Iechyd Meddwl yn grŵp amrywiol o bobl ifanc sydd ag ystod o brofiadau bywyd cyffredinol a phrofiadau iechyd meddwl penodol, sy’n helpu i siapio ein gwaith gyda theuluoedd, plant a phobl ifanc.

Canolbwyntiwch ar y pethau rydych yn eu mwynhau

“Dewch o hyd i’r pethau rydych yn eu mwynhau a throwch nhw’n hobïau. Rydw i wedi dechrau gwnïo, darlunio a chodio fy ngoleuadau stribed LED.”

- Sylw gan Arweinwyr Ifanc

Gallai hyn fod yn hobi cyfredol, neu’n rhywbeth newydd sbon yr oeddech eisiau rhoi cynnig arno.

  • Beth am roi cynnig ar: greu pethau (e.e. darlunio, peintio, ysgrifennu, gwaith crefft), chwarae gemau neu bosau, addurno, neu dreulio amser yn gwylio cynnwys rydych yn ei fwynhau ar gyfryngau cymdeithasol neu wefannau ffrydio.

Penderfynwch ar eich deiet newyddion a chyfryngau cymdeithasol

Er ei bod yn dda cael yr wybodaeth ddiweddaraf, gall y sylw mae’r cyfryngau’n ei roi i’r argyfwng fod yn llethol a chyfrannu at deimladau o orbryder a gofid.  Arbrofwch er mwyn penderfynu ar y cydbwysedd o newyddion a chyfryngau sy’n gweithio i chi.

“Cyfyngwch ar faint o newyddion a gewch (waeth pa fformat ydyw). Dydy cael eich boddi gyda newyddion negyddol parhaus a diweddariadau ar farwolaethau ond yn cynyddu gorbryder a gofid am sefyllfa sydd tu hwnt i’ch rheolaeth.”

-  Sylw gan Arweinwyr Ifanc

  • Beth am roi cynnig ar: osod terfynau ar faint o gyfryngau rydych yn eu gwylio, dim ond mynd i nifer cyfyngedig o lefydd dibynadwy am newyddion, neu drefnu eich llif cyfryngau cymdeithasol er mwyn blaenoriaethu cynnwys sy’n codi eich calon, a chyfyngu ar gynnwys sy’n gwneud i chi deimlo’n bryderus neu’n isel.
  • Edrychwch ar: unrhyw wybodaeth am amser sgrin sydd ar gael ar eich ffôn clyfar neu ar sianel Some Good News ar YouTube.

Cysylltwch ag eraill

“Un peth pwysig yw cael un person rwy’n ei alw ar FaceTime unwaith y diwrnod, i gael rhywun y tu allan i’r teulu i drafod â nhw…”

- Sylw gan Arweinwyr Ifanc

Ceisiwch wneud amser yn rheolaidd i gysylltu â ffrindiau, teulu, cyd-ddisgyblion, cydweithwyr a phobl eraill yn eich bywyd. Gall eich helpu chi, a nhw, i deimlo mwy o gysylltiad.  

  • Beth am roi cynnig ar: gwahanol ffyrdd o gadw mewn cysylltiad er mwyn dod o hyd i’r rhai sy’n gweithio orau (e.e. galwadau fideo, cwis neu gemau gyda ffrindiau) a’r amlder sy’n gweithio i chi.  

Dewch o hyd i’ch trefn ddyddiol

Ceisiwch ddod o hyd i drefn sy’n realistig, hyblyg ac sy’n cynnwys ychydig o hwyl.  Mae sawl ffordd o wneud hyn, felly arbrofwch â’r hyn sy’n gweithio i chi. Gallai trefn sy’n addas i chi fod yn wahanol iawn i drefn rhywun arall, ac mae hynny’n hollol iawn!

Beth am roi cynnig ar: ddewis tri pheth i’w gwneud bob dydd, rhannu eich diwrnod yn ddarnau, neu drefnu prydau bwyd  ac amser gwely rheolaidd.

Symudwch eich corff

Gan fod llawer ohonom yn treulio llawer mwy o amser gartref efallai nad ydym mor egnïol yn gorfforol ag a fuasem fel arfer – sy’n bwysig ar gyfer ein hiechyd meddwl. Gwnewch eich gorau i gynnwys symud a gweithgarwch yn eich trefn ddyddiol, ym mha bynnag ffordd sy’n gweithio orau i chi.  

  • Beth am roi cynnig ar: fath o ymarfer corff rydych yn ei wneud eisoes, math newydd o ymarfer corff, ymestyn ar y soffa, ymarfer gyda ffrind trwy sgwrs fideo neu ddawnsio o amgylch eich ystafell!
  • Edrychwch ar: yr ystod o raglenni ymarfer corff rhad ac am ddim ar YouTube neu apiau ffitrwydd gwahanol fel amserydd cyfwng (interval timer).

Cofiwch drin eich hun (ag eraill) â thosturi

Mae hwn yn amser newydd a heriol i bawb felly ceisiwch fod yn dosturiol â chi’ch hun, fel y byddech gyda ffrind neu rywun sy’n annwyl i chi, yn enwedig os rydych yn cael pethau’n anodd, neu os nad yw pethau’n mynd fel yr oeddech wedi eu cynllunio.

Gallech hefyd ganfod fod bod yn dosturiol tuag at eraill, a’u helpu os  gallwch, yn gallu gwneud i chi (a nhw) deimlo’n well.  Cofiwch fod pawb mewn sefyllfa wahanol ac efallai eu bod yn cael trafferthion mewn gwahanol ffyrdd, felly gall bod yn dosturiol tuag at eraill fynd yn bell.

Os ydych yn byw â phroblem iechyd meddwl sy’n bodoli eisoes

Gall yr argyfwng presennol gael effaith ar broblemau iechyd meddwl rydych wedi bod yn byw gyda nhw neu fe allai sbarduno symptomau newydd. Efallai y bydd gwasanaethau wyneb yn wyneb arferol wedi eu hatal. Os ydych chi wedi bod yn derbyn cefnogaeth ar gyfer eich iechyd meddwl, fe allech chi siarad â’ch therapydd neu weithiwr iechyd meddwl proffesiynol arall ar y ffôn neu e-bost.   

Mae yna sefydliadau sy’n cynnig rhai awgrymiadau ymarferol ar gyfer rheoli eich iechyd meddwl yn ystod y cyfnod hwn o ynysu. Mae hyn yn cynnwys arweiniad gan y Sefydliad Iechyd Meddwl, acEvery Mind Matters a chefnogaeth ac adnoddau ar gyfer problemau iechyd meddwl penodol fel gorbryderOCDanhwylderau bwyta, ac anhwylder deubegwn (bipolar). Mae yna hefyd linellau cymorth ac ystafelloedd sgwrsio fel The SanctuaryPapyrusCALM a’r Samariaid.

Ar gyfer Myfyrwyr a’r Rhai sy’n gadael yr ysgol

Gall y rhai sy’n astudio yn yr ysgol, y coleg neu brifysgol brofi pryderon neu heriau penodol.  Mae’ awgrymiadau ar gyfer ymdopi fel myfyriwr neu rywun sy’n gadael yr ysgol yn cynnwys.

Astudio ag eraill

“Rydym oll yn gorfod gwneud Gwaith ysgol, ond heb yr agwedd gymdeithasol o gael ffrindiau o’n cwmpas, a gall hynny gael effaith go iawn”

- Sylw gan Arweinwyr Ifanc

Gall fod yn ddefnyddiol astudio ag eraill er mwyn rhoi hwb i’r cymhelliant

  • Beth am roi cynnig ar: drefnu grwpiau astudio ar-lein gyda’ch ffrindiau neu gyd-ddisgyblion lle ydych gallwch drafod cwestiynau am aseiniadau neu rannu cynghorion ar astudio gartref, neu wylio flog ‘Study with me’ am ysbrydoliaeth.

Chwiliwch am adnoddau a chymwysterau am ddim

Gallai llawer o fyfyrwyr a oedd yn gobeithio dechrau prentisiaethau neu ddechrau chwilio am swyddi fod yn wynebu ansicrwydd o ran eu cynigion swyddi neu wrth chwilio am swydd.  Os ydych awydd dysgu rhywbeth newydd, mae llawer o adnoddau megis The Skills Toolkit a Future Learn yn cynnig cyrsiau ar-lein am ddim ar lawer o bynciau, gallai’r rhain fod yn ffordd ddefnyddiol o gadw cymhelliant yn ystod y cyfnod ansicr hwn. 

Helpwch eich athrawon i’ch helpu chi

Mae pawb yn addasu i’r ffordd newydd hon o ddysgu, eich athrawon hyd yn oed.  Ceisiwch fod yn onest â’ch athrawon ynghylch sut rydych yn teimlo a’r ffyrdd y gallant eich helpu i ddysgu’n well gartref.  Fe allai eich athro neu eich darlithydd wybod am gefnogaeth arall sydd ar gael i chi.   

  • Beth am roi cynnig ar: awgrymu adnoddau newydd neu ffyrdd o gyfathrebu ar-lein nad yw eich athro’n ymwybodol ohonynt efallai, neu, os nad yw eich athro neu eich darlithydd yn ymateb i chi, dewch o hyd i bwy yw gweinyddwr eich cwrs i’w ddefnyddio fel ail bwynt cyswllt. Cadwch gofnod o gyfathrebu pwysig â staff ysgol, yn enwedig wrth siarad am waith cwrs, traethodau hir neu derfynau amser. 

Canolbwyntiwch ar yr hyn y gallwch ei reoli a chydnabod yr hyn na allwch ei reoli

“Canolbwyntiwch ar yr hyn y gallwch ei reoli … Os ydych i fod yn mynd i brifysgol a bod y trefniadau’n aneglur ar hyn o bryd, rhowch hynny i’r naill ochr ac edrychwch ar beth arall y gallech ei fod yn ei wneud yn y cyfamser cyn  dychwelyd at y llwybr hwnnw eto.”

- Sylw gan Arweinwyr Ifanc

Mae llawer o bethau’n teimlo’n ansicr ar hyn o bryd,  fel marciau arholiad, prifysgol, cynigion swydd neu brentisiaeth, a sut olwg fydd ar y byd mewn ychydig o wythnosau neu fisoedd.  Gall deimlo’n ddychrynllyd neu’n llethol pan na fyddwn yn gwybod beth fydd yn digwydd, a bydd llawer ohono tu hwnt i’n rheolaeth. Gall ceisio nodi’r pethau y mae gennych reolaeth drostynt, a’r rhai nad oes gennych, helpu i wneud hyn deimlo’n haws i’w reoli.   

Byddwch yn realistig o ran pa mor gynhyrchiol ydych chi

“Cymerwch un dydd ar y tro, ambell ddiwrnod fe fydd yn haws cadw at y drefn nag eraill. Peidiwch â chosbi eich hun os nad ydych mor gynhyrchiol ag yr hoffech chi fod.  Nid yw eich cynhyrchiant ynghlwm â’ch hunaniaeth”

- Sylw gan Arweinwyr Ifanc

Mae bywyd dyddiol wedi newid yn sylweddol, ac efallai nad yw’n realistig disgwyl i chi fod mor gynhyrchiol ag yr oeddech cynt. Os gwelwch eich bod yn teimlo’n ddigymhelliant, neu eich bod heb gyflawni cymaint mewn diwrnod ag y byddech fel arfer, mae hynny’n iawn. Canolbwyntiwch ar wneud cynllun y gallwch ymdopi ag ef fel mae pethau arnoch ar hyn o bryd.  

Os ydych wedi’ch ynysu mewn llety myfyrwyr

Mae cefnogaeth ar gael. Dylai fod gan eich prifysgol, neu reolwr adeiladau neuaddau preifat,  weithdrefnau ar waith i sicrhau bod gennych ffordd o dderbyn bwyd a meddyginiaethau sydd eu hangen arnoch.  Gwnewch yn siŵr eich bod yn dweud wrth eich tiwtor neu eich cynrychiolydd myfyrwyr eich bod yn aros yn eich llety. Mae llawer o wasanaethau iechyd meddwl prifysgolion wedi symud ar-lein a dros dro maent wedi dileu’r gofyn i gael eich cyfeirio gan eich meddyg teulu – os ydych yn teimlo y byddai’n helpu i siarad â rhywun, edrychwch ar  dudalen gwasanaeth iechyd meddwl eich prifysgol ar-lein. Os ydych yn fyfyriwr rhyngwladol, edrychwch ar y cyngor gan UKCISA.

Os ydych yn profi neu’n dyst i wahaniaethu neu hiliaeth, rhowch wybod yn swyddogol i rywun. Mae digwyddiadau hiliol yn erbyn ymfudwyr a myfyrwyr rhyngwladol wedi cynyddu ers dyfodiad Covid-19. Waeth beth sy’n digwydd yn y byd, nid yw hiliaeth byth yn iawn. Adroddwch ar unrhyw ddigwyddiad i'r NUS ac i’ch heddlu lleol. Mae cefnogaeth ar gael gan linellau cymorth Cefnogaeth i Ddioddefwyr (Cymru a Lloegr), Cefnogaeth i Ddioddefwyr yn yr Alban neu Ogledd Iwerddon neu linellau cymorth Stop Hate

Os ydych yn poeni am eich materion ariannol, gallwch gael mynediad at arweiniad gan y Student Loans Company (Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon) neu’r Alban, sy’n rhoi sylw i rai o’r cwestiynau mwyaf cyffredin gan fyfyrwyr ar yr adeg hon.  Os ydych yn fyfyriwr prifysgol fe allai eich prifysgol fod â chronfa caledi, nad oes angen i chi ei dalu’n ôl fel arfer. Chwiliwch ar dudalen gartref eich prifysgol am wybodaeth ar gronfeydd caledi.  Cysylltwch â Thîm Cyngor Myfyrwyr (neu gyfatebol) eich prifysgol i gael gwybodaeth bellach.

Mae gwybodaeth bellach ar gyfer myfyrwyr ar gael gan adrannau addysg CymruLloegryr Alban, neu Ogledd Iwerddon. Mae gwybodaeth hefyd ar gael gan Office for Students a Student Minds