Unigrwydd yn ystod y cyfnod Coronafeirws

Adolygwyd y dudalen ar 11 Medi 2020

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o'r ymateb iechyd meddwl cenedlaethol yn ystod yr achosion o coronafeirws. Mae cyngor y llywodraeth, sydd wedi'i gynllunio i'n cadw ni'n ddiogel, yn cael ei adolygu'n gyson a bydd yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw: mwy o fanylion a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Un o’r teimladau y mae miliynau ohonom yn ei brofi yn ystod y pandemig Coronafeirws presennol yw unigrwydd.  Yn ein hymdrechion i gadw’n ddiogel ac achub bywydau, rhoddwyd saib ar ein ffyrdd arferol o weld teulu, ffrindiau neu wynebau cyfarwydd.  

Pa mor unig mae oedolion y DU yn teimlo? 

Yn ôl arolwg* o oedolion y DU a gynhaliwyd yn ystod y cyfnod o gyfyngu ar symudiadau (2 – 3 Ebrill), dywedodd un o bob pedwar (24%) eu bod wedi profi teimladau o unigrwydd yn ystod y “pythefnos blaenorol”. Pan ofynnwyd yr un cwestiwn ychydig cyn y cyfnod o gyfyngu ar symudiadau, dim ond un o bob deg (10%) oedd yn dweud eu bod wedi profi’r teimladau hyn. Mewn mater o wythnosau, mae ymbellhau cymdeithasol wedi gadael miliynau yn fwy o bobl yn y DU yn teimlo’n ynysig.   

Pobl ifanc 18 i 24 oed oedd fwyaf tebygol* o deimlo unigrwydd ers i’r cyfnod cyfyngu ddechrau. Cyn y cyfnod cyfyngu, roedd un o bob chwech (16%) yn dweud eu bod yn teimlo’n unig. Ers y cyfnod cyfyngu, mae pobl ifanc bron i dair gwaith yn fwy tebygol o fod wedi profi unigrwydd, gyda bron i hanner (44%) yn teimlo fel hyn.   

Sut mae unigrwydd yn effeithio ar ein hiechyd meddwl?  

Mae llawer ohonom yn teimlo’n unig o bryd i’w gilydd ac ni ddylai’r teimladau tymor byr hyn niweidio ein hiechyd meddwl. Fodd bynnag, po hiraf mae’r pandemig yn para, y mwyaf y bydd y teimladau hyn yn dod yn rhai tymor hir.   

Mae unigrwydd tymor hir yn gysylltiedig â risg uwch o rai problemau iechyd meddwl, yn cynnwys iselder, gorbryder a mwy o straen.  Gall effaith tymor hir unigrwydd ar iechyd meddwl fod yn anodd iawn ei reoli.    

Beth allwn ni ei wneud i atal unigrwydd? 

Mae’r llywodraeth yn dweud wrthym am aros gartref a dim ond i fynd allan ar gyfer bwyd, rhesymau iechyd neu waith, i gadw dau fetr (chwe throedfedd) oddi wrth bobl eraill ac i olchi ein dwylo gyn gynted ag y byddwn wedi cyrraedd gartref. 

Mae hynny’n golygu bod arnom angen addasu sut rydym yn cysylltu â phobl a darganfod ffyrdd newydd o gadw mewn cysylltiad yn ystod y cyfnod hwn.  Nawr, yn fwy nag erioed, yw’r amser i gynnal y rhwydweithiau cymdeithasol cryf hynny sy’n gweithredu fel clustog rhag iechyd meddwl gwael.   

Mae cadw mewn cysylltiad trwy alwadau fideo, Whatsapp neu alwadau ffôn arferol yn hanfodol. Cadwch at eich trefn arferol lle bo hynny’n bosib – er enghraifft, os ydych yn chwarae cardiau gyda’ch ffrindiau gyda’r nos yn ystod yr wythnos, ceisiwch gadw hyn yn eich dyddiadur a chwarae gêm yn ystod galwad fideo yn lle hynny. Neu, o bosib, ymuno ag un o’r llu o sesiynau cwis ar-lein a gynhelir ar Facebook neu Youtube, gan chwarae fel tîm.  

Os nad ydych yn hyderus gyda thechnoleg, mae galwadau ffôn arferol, negeseuon neu hyd yn oed lythyr, yn ffyrdd hyfryd o ddangos i rywun eich bod yn meddwl amdanynt.  

Rydym wedi ysgrifennu canllaw ar feithrin perthnasoedd yn ystod Coronafeirws sydd yn cynnwys llawer o wahanol syniadau ar gyfer cadw mewn cysylltiad.   

Helpu eraill a allai fod yn teimlo’n unig   

Yn ôl yr arolwg* nid oedd tri o bob pedwar o’r boblogaeth gyffredinol, na thua hanner y boblogaeth iau, wedi profi unigrwydd yn ystod y cyfnod cyfyngu. Mae hyn yn dangos gwytnwch sylweddol yn ystod y cyfnod hwn o ynysu a hefyd yn dangos bod llawer ohonom yn addasu ein ffyrdd o gadw cysylltiad â phobl.  Mae gwneud daioni yn dda i’n hiechyd meddwl, felly gallai nawr fod yn gyfle da i helpu rhywun arall a allai fod yn teimlo’n unig.  

Un syniad yw cysylltu â rhywun sy’n byw ar ei ben ei hun neu sydd heb lawer o berthnasau neu gysylltiadau agos all gadw llygad arnynt.  Gallai neges neu alwad ffôn wneud gwahaniaeth mawr i rywun sydd heb glywed gan rywun ers tro. 

Os yw’n gymydog, gallech hyd yn oed rannu rhywbeth rydych wedi ei bobi gyda nhw – o bellter diogel! Os ydych yn adnabod rhywun sy’n cael trafferth gyda thechnoleg, gallai nawr fod yn amser da i roi arweiniad drwy sgwrs iddynt ar osod Skype neu Zoom yn y cartref. Gallai hyn wneud gwahaniaeth mawr i’w rhyngweithio cymdeithasol yn y dyfodol. 

Mae gennym fwy o syniadau ar gyfer gweithredoedd caredig yn ystod yr argyfwng Coronafeirws

Nid dim ond chi 

Cofiwch, nid oes unrhyw un wedi ei eithrio rhag teimlo’n unig ar brydiau. Bydd pob un ohonom, ar ryw adeg neu’i gilydd yn ystod y pandemig Coronafeirws hwn, yn teimlo ein bod wedi cael ein torri i ffwrdd oddi wrth ein hanwyliaid. Fodd bynnag, bydd gan rai ohonom fwy o fynediad at dechnoleg nag eraill, neu fwy o gysylltiadau cymdeithasol.  

Trwy ofalu am ein gilydd, cadw llygad ar bobl sy’n fwy ynysig, neu hyd yn oed wirfoddoli ar linell gymorth, gallwn helpu i atal epidemig unigrwydd.   

Beth i’w wneud os ydych yn teimlo’n unig 

  • Ffoniwch ffrind, aelod o’r teulu, gweithiwr iechyd proffesiynol neu gwnselydd i siarad am eich teimladau.  

  • Gallech hefyd gysylltu â’r Samariaid, ffoniwch: 116 123 neu e-bostiwch: [email protected] os oes angen rhywun i siarad arnoch. 

  • Ymunwch â grŵp neu ddosbarth ar-lein sy’n canolbwyntio ar rywbeth rydych yn ei fwynhau – gallai hynny fod yn unrhyw beth, dosbarth ymarfer corff, clwb llyfrau ac ati. 

  • Ystyriwch fynd am dro bach i lefydd cyhoeddus (gan cadw pellter o ddau fetr) 

Mae hwn yn amser heriol ac weithiau’n amser unig, ond fe aiff heibio. Fe fydd llawer o gofleidio, yfed sawl paned o de gyda’n gilydd, partïon a dathliadau yn y dyfodol. Ond ar hyn o bryd, beth am fod mor garedig â phosib ag eraill ac â’n hunain.  

Mae mwy o ffyrdd o ofalu am eich iechyd meddwl yn ystod y cyfnod Coronafeirws i’w cael ar ein hwb cyngor Coronafeirws

Cyfeiriadau 

* Daw’r holl ffigyrau, oni nodir yn wahanol, gan YouGov Plc. 

Ar gyfer y casglu data diweddaraf,  cyfanswm maint y sampl oedd 2221 o oedolion 18+ y DU. Gwnaed gwaith maes i gasglu’r data newydd ar Ebrill 2-3, 2020. Cynhaliwyd yr arolwg ar-lein. Mae’r ffigyrau wedi’u pwysoli ac maent yn gynrychioliadol o holl oedolion y DU (18+ oed). 

Roedd y casglu data blaenorol fel a ganlyn: cyfanswm maint y sampl oedd 2126 o oedolion 18+ y DU. Gwnaed y gwaith maes ar Fawrth 17-18, 2020. Cynhaliwyd yr arolwg ar-lein. Mae’r ffigyrau wedi’u pwysoli ac maent yn gynrychioliadol o holl oedolion y DU (18+ oed).