Siarad â’ch plant am y pandemig Coronafeirws

Adolygwyd y dudalen ar 11 Medi 2020

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o'r ymateb iechyd meddwl cenedlaethol yn ystod yr achosion o coronafeirws. Mae cyngor y llywodraeth, sydd wedi'i gynllunio i'n cadw ni'n ddiogel, yn cael ei adolygu'n gyson a bydd yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw: mwy o fanylion a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Mae newyddion am y pandemig Corornafeirws ym mhobman. Gydag ysgolion ynghau a llawer o bobl yn edrych ar gyfryngau digidol yn barhaus, nid yw’n bosib bellach rheoli’r newyddion a ddrebyniwn nac i warchod ein plant rhag gwybodaeth sy’n peri gofid.

Yr hyn allwch ei wneud yw helpu i leihau’r effaith negyddol a gaiff ar eich plant. Gallwch wneud hyn drwy sgyrsiau agored a gonest gartref.  Dyma rai cynghorion:

1. Dechreuwch drwy gydnabod ei bod yn iawn i boeni

Bydd y cyfnod hwn yn un digynsail i lawer ohonom. Bydd plant yn debygol iawn o ddeall yr ansicrwydd yr ydych chi fel rhiant yn ei brofi, neu o glywed straeon na chânt eu mynegi mewn ffordd sy’n briodol ar gyfer eu hoedran.   

Ewch drwy eu holl bryderon a’u cwestiynau gyda nhw, yn hytrach nag wfftio eu teimladau, gyda’r bwriadau gorau efallai, a dweud fod popeth yn iawn. Ceisiwch rannu gyda nhw eich bod chi hefyd yn poeni am ddigwyddiadau fel hyn. Gadewch iddynt wybod eich bod yn gallu cydbwyso’r pryderon hyn â’r wybodaeth na fyddant yn debygol o ddod yn wir.

Fe fyddech am iddynt adael y sgwrs yn sylweddoli, er bod pethau drwg yn gallu digwydd, mae llawer o bobl, yn cynnwys arbenigwyr gorau’r byd yn gweithio’n galed iawn i leihau effaith y pandemig, felly nid oes angen iddynt ofni drwy’r amser.

Ceisiwch fod yn ofalus a pheidio â chael sgyrsiau am eich ofnau chi – yn enwedig rhai mewn perthynas â marwolaethau, salwch difrifol a phryderu am eich teulu a’ch ffrindiau, os ydynt o fewn clyw. Mae plant yn mewnoli llawer mwy nag ydym yn sylweddoli a gallant gamddehongli neu gadw eu teimladau ynghudd.

2. Dod o hyd i gydbwysedd wrth ddefnyddio newyddion

Mae dognau bychan dyddiol o newyddion go iawn, o ffynonellau dibynadwy yn ddefnyddiol iawn. Gall amlygu gormod o newyddion wneud niwed, oherwydd gall plant gymryd diddordeb eithafol mewn stori newyddion ac edrych ar newyddion amdani dro ar ôl tro.    

Y peth pwysig fan hyn yw cydbwysedd. Gall gorfodi plant i edrych ar newyddion neu fynd i eithafion i’w gwarchod rhag newyddion, fod yn ddi-fudd.

Osgowch ddiffodd y teledu neu gau tudalennau gwe pan ddônt i’r ystafell. Gall hynny danio eu chwilfrydedd o ran gwybod beth sy’n digwydd go iawn – a dyna pryd y gall eu dychymyg gymryd drosodd.  

3. Gadewch iddynt wybod y ffeithiau a chynigiwch ddiogelwch

Os oes gan blant fynediad at esboniadau clir a gonest o’r hyn sy’n digwydd, a’u bod yn gwybod ei bod yn iawn i siarad am y pandemig, waeth pa mor ddychrynllyd, yna gall roi’r hyder iddynt i ymestyn allan atoch.  Mae pob plentyn, hyd yn oed y rhai yn eu harddegau, eisiau gwybod y gallwch eu cadw’n ddiogel.

Y ffordd orau i gyfathrebu diogelwch yw drwy siarad am newyddion pryderus gyda ffeithiau agored, hyderus a chlir. Siaradwch gyda nhw am yr hyn y gallant ei wneud i edrych ar ôl eu hunain ac eraill, gan egluro  pwysigrwydd golchi dwylo er enghraifft. Mae hefyd yn gyfle da i siarad am fuddiannau caredigrwydd.

Er mwyn osgoi eu hamlygu i ormod o newyddion, anogwch nhw i drafod y newyddion gyda chi pan fyddant wedi ei ddarllen. Mae hyn yn rhoi gofod diogel ar gyfer eu cwestiynau. Os nad oes gennych atebion, byddwch yn onest a cheisiwch ddarllen neu wylio ffynonellau newyddion dibynadwy â’ch gilydd (rhai rydych wedi eu gweld eisoes), neu rannu newyddion yn y foment mewn ffordd ddiduedd. 

Gwiriwch eu bod yn iawn yn rheolaidd a gofynnwch a ydynt yn trafod y pandemig a’u ffrindiau – yn enwedig os oes ganddynt fynediad at apiau negeseuon i gadw mewn cysylltiad â ffrindiau ysgol. Rhowch sicrwydd y gallant ofyn cwestiynau i chi.

4. Siaradwch am fregusrwydd a chyfrifoldeb

Eglurwch i’ch plant yr hyn a olygir wrth fregusrwydd. Nid salwch yw bregusrwydd; mae’n ymateb naturiol i brofi ansicrwydd a risg a bod yn agored i niwed emosiynol .

Efallai y byddwch yn teimlo’n fregus wrth gael y sgwrs hon gyda’ch plentyn. Ceisiwch gydnabod hyn a rhowch lawer o amser i drafod a chefnogi.  

Siaradwch â’ch plentyn am yr hyn mae’n ei olygu i fod yn fregus (h.y. perthyn i grŵp risg uchel yn ôl diffiniad y GIG) yng nghyd-destun pandemig COVID-19 ac eglurwch sut mae llawer o’r ymatebion iddo wedi eu rhoi mewn lle i warchod y rhai sy’n fregus.  

Gallwch ddefnyddio hyn fel cyfle i addysgu plant i dyfu’n ddinasyddion cyfrifol. Mae  ufuddhau i’r mesurau – megis peidio â mynd allan ac ymgasglu â phobl  – yn golygu deall bod rhywbeth mwy nag unigolion ac y dylem warchod ein gilydd.

Atgoffwch nhw fod bwlio’n anghywir bob amser ac y dylai bob un ohonom wneud ein rhan i ledaenu caredigrwydd a chefnogaeth i’n gilydd.

Mae adnoddau da ar gael i’ch helpu, yn cynnwys Canllaw i Blant ar Coronafeirws, yma. ac mae’r Pwyllgor Sefydlog Rhyngasiantaethol wedi cynhyrchu llyfr stori a ddatblygwyd ar gyfer plant ledled y byd a effeithiwyd gan coronafeirws (COVID-19) yma.

Mae’r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o’r ymateb cenedlaethol o ran iechyd meddwl sy’n darparu cefnogaeth ar agweddau iechyd meddwl a seicolegol yr argyfwng Coronafeirws.  

Sut i ofalu am eich iechyd meddwl yn ystod yr argyfwng Coronafeirws