Pryderon am arian, tai a diweithdra yn ystod yr argyfwng Coronafeirws

Adolygwyd y dudalen ar 25 Awst 2020

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o'r ymateb iechyd meddwl cenedlaethol yn ystod yr achosion o coronafeirws. Mae cyngor y llywodraeth, sydd wedi'i gynllunio i'n cadw ni'n ddiogel, yn cael ei adolygu'n gyson a bydd yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw: mwy o fanylion a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Mae’r amseroedd hyn yn rhai digynsail. Mae llawer ohonom yn wynebu heriau dyddiol mewn perthynas â’r epidemig Coronafeirws – o ran iechyd ond hefyd o ran arian, sicrwydd swydd, tai a chyfrifoldebau gofalu.  

Mae ein synnwyr o amser yn ddi-siâp – mae’n ymddangos bod digwyddiadau ar y newyddion yn symud mor gyflym – ac mae problem arall neu ateb posibl i’w gweld bob dydd. Ar yr un pryd gall y diwrnodau neu’r nosweithiau gartref lusgo.  

Beth bynnag sy’n digwydd i chi, neu ni, mae yna effaith ar ein hiechyd meddwl. Ar hyn o bryd, y peth gorau i’w wneud yw canolbwyntio ar yr hyn sy’n digwydd yn y fan a’r lle’r funud hon.

Rydym yng ngham cyntaf argyfwng – mae llawer o bobl yn dod i delerau â sefyllfa sy’n newid yn gyflym. Gall ymddangos heddiw nad oes modd datrys y broblem rydych yn ei hwynebu gyda’ch biliau, eich landlord, eich gofal plant neu eich swydd.

Pob dydd mae yna atebion newydd – gan y llywodraeth, gan ein cymunedau, a gan y busnesau yn ein bywydau. Weithiau mae’n rhaid i ni ganfod ffordd o gymryd anadl, edrych ar y broblem o ongl wahanol ac ymestyn allan. Does dim ateb heddiw bob tro – ond ymlaen yw’r unig ffordd.  

Mae’n iawn i deimlo’n ofnus, wedi dychryn neu’n anobeithiol. Nid eich bai chi yw hyn.  

Os oes arnoch angen siarad â rhywun, cysylltwch â’r Samariaid ar 116 123, neu CALM ar 0800 585858.

Am fwy o gyngor gallwch gysylltu â Chyngor ar Bopeth yn  Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon neu Yr Alban.

Mae Adviceline yn wasanaeth ffôn cenedlaethol dan ofal Cyngor ar Bopeth. Gallwch gysylltu â chynghorydd Adviceline ar 03444 111 444 (Testun: 03444 111 445)

Pryderon ariannol

Defnyddiwch eich amser gartref i weithio ar eich cyllid 

Gallai defnyddio offeryn cyllid i ail-wneud eich cyllid cartref ar gyfer y cyfnod hwn fod yn ddefnyddiol. Cofiwch, efallai eich bod yn arbed arian trwy beidio â gwario ar bethau fel trafnidiaeth a chymdeithasu. Cofiwch gynnwys hyn wrth edrych ar eich cyllideb.  

Dewch o hyd i ba gymorth y gallech fod yn gymwys ar ei gyfer  

Mae’r llywodraeth yn lansio trefniadau newydd yn ddyddiol a bydd y rhain ar gael cyn gynted â phosibl.

Gofynnwch am help a chyngor gan wasanaethau fel The Money Advice Service (Cymru a Lloegr), Stepchange neu National Debtline – ond cofiwch efallai bydd y gwasanaethau’n brysur gan fod sefydliadau o bob math y ceisio rheoli pa staff sydd ar gael oherwydd y sefyllfa.  

Cofiwch fod cyngor ar ddyled ac arian yn amrywio ar draws y DU felly sicrhewch eich bod yn dod o hyd i’r gwasanaeth priodol ar gyfer eich cenedl.  

Yn Yr Alban cysylltwch â Money Advice Scotland ac yng Ngogledd Iwerddon Advice NI

Siaradwch â’ch banc os ydych yn poeni am dalu eich morgais gan fod llawer yn trefnu seibiant morgais.  

Cadwch mewn cysylltiad a gofalwch amdanoch eich hun

Peidiwch â’i gadw i mewn – siaradwch â ffrindiau a theulu os gallwch.

Gofalwch am eich cwsg, eich diet a phethau sylfaenol eraill – ceisiwch osgoi yfed gormod ac os ydych yn ysmygu ceisiwch roi’r gorau iddi neu gwtogi – fe allai helpu’n ariannol ac o ran gwneud COVID-19 yn llai difrifol petaech yn datblygu symptomau.  

Chwiliwch i weld beth sydd ar gael yn eich cymuned

Yn anffodus, mae llawer o fanciau bwyd wedi gorfod cau ond yn gyffredinol fe fydd gwasanaethau fel hyn yn darganfod ffyrdd cyflym o ddarparu gwasanaethau dan amodau’r cyfyngiadau.  

Os oes plant gennych chi, ac maent yn gymwys i dderbyn cinio ysgol am ddim – fe ddaw eich ysgol i gysylltiad ynglŷn â sut i dderbyn y gwasanaeth hwn.  

Gwiriwch unrhyw bolisïau yswiriant sydd gennych

Weithiau mae yswiriant bywyd, yswiriant salwch difrifol, yswiriant morgais a hyd yn oed yswiriant tŷ yn cynnig cyngor cyfreithiol neu delerau a allai fod o gymorth.

Os oes gennych forgais neu unrhyw ymwrymiad mawr arall, ceisiwch siarad â’ch benthycwyr yn fuan, efallai byddant yn helpu.  

Meddyliwch am grwpiau y gallech fod yn aelod ohonynt  

A ydych yn aelod o undeb neu a oes gan eich sector elusen lesiannol – er enghraifft, pethau fel Hospitality Action a The Charity for Civil Servants, neu’r Lighthouse Club ar gyfer adeiladwyr.

Gwyliwch rhag sgamiau

Defnyddiwch ffynhonnell ddibynadwy fel gwefan gov.uk neu sefydliadau a enwyd uchod.  Peidiwch fyth ag ymateb i negeseuon (testun, ffôn neu e-bost) sy’n gofyn am wybodaeth bersonol neu ariannol.  

Diweithdra neu seibiant o’r gwaith

Gall fod yn anodd iawn colli mynediad at eich gwaith – boed hynny drwy golli eich swydd, seibiant o’r gwaith (cael eich anfon gartref dros dro) neu os yw eich gwaith yn lleihau os ydych yn hunangyflogedig.

Mae mwy o wybodaeth am eich hawliau yn y gwaith i’w cael ar Acas.

Os nad ydych yn mynd i weithio ceisiwch gadw mewn cysylltiad â chydweithwyr  – fe fydd y galw yn codi eto ac fe fydd gennych ddyfodol. Os ydych wedi eich ynysu ac yn byw gartref gall y cysylltiadau hyn fod yn bwysig iawn.

Os ydych wedi arfer gwneud swydd gorfforol iawn, ceisiwch gynnal yr ymarfer corff – oherwydd gall newid sydyn effeithio ar eich hwyliau’n gyflym.  

Os ydych yn rhedeg busnes neu’n cyflogi staff, ceisiwch ddal arni cyn gwneud penderfyniadau am swyddi a thâl nes bod cynlluniau ar gyfer cefnogi staff yn weithredol.  

Os ydych yn hunangyflogedig, ceisiwch gysylltu â’ch rhwydweithiau arferol – neu edrychwch i weld os oes cyfle i gysylltu ag eraill drwy fforymau busnes. Mae’n amser ansicr ond bydd angen eich sgiliau’n fuan eto.  

Wrth i ni addasu i gyfnod o fyw a gweithio’n wahanol, fe fydd cyflogwyr yn chwilio am staff – meddyliwch sut mae eich sgiliau’n trosglwyddo – ac os ydych eisiau helpu ac yn gallu, a ystyriwch wneud rhywbeth gwahanol am ychydig.

Tai

Yn yr amseroedd ansicr hyn, pan ofynnir i ni aros yn ein cartrefi, gall cyflwr tai gwael neu drafferthion talu morgais neu rent fod ganwaith gwaeth.

Os oes gennych forgais ac mae eich incwm wedi lleihau, siaradwch â’ch benthyciwr am seibiant talu.  

Os ydych yn denant mewn sefyllfa debyg, dysgwch am eich hawliau drwy fynd ar Shelter neu Cyngor ar Bopeth yn Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon neu Yr Alban ac yna siarad â’ch landlord neu eich asiant.  Mae’n debygol y bydd cefnogaeth ar gyfer tenantiaid ar gael yn yr wythnosau nesaf.

Cofiwch, mae hwn yn gyfnod nad ydym wedi gweld ei debyg o’r blaen mewn amser o heddwch. Bydd llawer ohonom yn cael ein heffeithio mewn sawl ffordd. Ond bydd cadw’ch pen, gwirio eich opsiynau, chwilio am gyngor a gweithio drwy eich posibiliadau yn eich helpu i lunio cynllun. Mae llinellau cymorth ar gael a phobl sy’n fodlon eich cefnogi. Fe ddown drwy hyn gyda’n gilydd.