Gofalu am eich iechyd meddwl wrth weithio’n ystod yr argyfwng Coronafeirws

Adolygwyd y dudalen ar 3 Mehefin 2020

Mae'r Sefydliad Iechyd Meddwl yn rhan o'r ymateb iechyd meddwl cenedlaethol yn ystod yr achosion o coronafeirws. Mae cyngor y llywodraeth, sydd wedi'i gynllunio i'n cadw ni'n ddiogel, yn cael ei adolygu'n gyson a bydd yn wahanol yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw: mwy o fanylion a’r wybodaeth ddiweddaraf.

Mae ein bywyd gwaith wedi bod yn newid ers tipyn bellach – ond mae dyfodiad y Coronafeirws (COVID-19) wedi arwain at newid aruthrol, mwy o ansicrwydd, a heriau newydd i lawer ohonom. 

Mae’r dudalen hon yn trafod iechyd meddwl a gwaith yn ystod yr argyfwng Coronafeirws.

Mae cynghorion mwy cyffredinol ar sut i ofalu am eich iechyd meddwl yn y gwaith  i’w cael yn ein canllaw 'Sut i gefnogi iechyd meddwl yn y gwaith'

Cynghorion ar gyfer gweithio gartref a gweithio o bell

TG a thechnoleg 

I lawer ohonom fe fydd TG a thechnoleg yn achubiaeth mewn cyfnod lle fydd ein patrymau gweithio’n newid. Serch hyn fe fydd yn dipyn o newid gwneud llawer o bethau ar-lein, a dydy pawb ddim yn athrylith technolegol:

  • Gofynnwch am gymorth gyda TG – gan yr adran TG neu gan eich cydweithwyr. Lle bo’n bosib ceisiwch ddefnyddio offer a ddarparwyd gan eich gwaith – ond, os nad oes dewis arall mae modd defnyddio’r rhan fwyaf o feddalwedd cynadledda ar ffonau symudol a thabledi.  
  • Defnyddiwch ganllawiau hyfforddi ar-lein i’ch helpu i ddysgu sgiliau newydd – mae gan Microsoft a chwmnïau eraill sy’n darparu meddalwedd gweithio o bell fideos cymorth da am ddim. 
  • Ceisiwch ddefnyddio galwadau fideo bryd bynnag y gallwch – does dim all gymryd lle gweld wyneb person arall. Os yw fideo-gynadledda gam yn rhy bell, gallwch wneud galwadau fideo WhatsApp ar gyfer galwadau fideo syml gyda chydweithwyr.  Os oeddech yn arfer cael sgwrs gyda chydweithiwr, wyneb yn wyneb, yn y swyddfa – gwnewch yr un peth yn rhithiol hefyd – boed drwy fideo, galwad ffôn/e-bost.
  • Ceisiwch gadw eich sianelau gwaith yn glir ar gyfer materion gwaith – ond crëwch sianelau cymdeithasol hefyd ar eich mewnrwyd neu ar eich teclyn anfon neges. Gwnewch ofod lle mae pobl yn gallu paldaruo neu rannu lluniau anifeiliaid anwes heb drafod y feirws – a gwnewch ofod arwahân lle gall pobl ddod o hyd i ddiweddariadau am bolisïau a gweithdrefnau sy’n berthnasol i’r argyfwng.  
  • Meddyliwch am eich arddull gweithio digidol a sut mae’n plethu ag eraill yn eich tîm – mae arnoch angen dod o hyd i rythm. Nid yw anfon e-bost yn golygu bod pawb wedi ei ddarllen – ac mae rhai pobl yn hoff o anfon e-bost ar adegau tawelach – ond nid ydynt, o angenrheidrwydd, yn disgwyl i chi ateb.

Dilyn trefn o weithio

Gall gweithio gartref neu o bell fod yn heriol iawn ac ynysig.  Weithiau mae ein sylw’n crwydro, neu byddwn yn methu pobl.  

Gall diwrnod wedi ei strwythuro fod yn ffordd dda o fynd i’r afael â hyn:

  • Dynodwch le i weithio sydd â chyn lleied o bethau all dynnu eich sylw â phosib.
  • Gosodwch drefn ar gyfer gweithio gartref – mae’n bwysig codi a chychwyn arni, cymryd seibiannau rheolaidd yn cynnwys amser i fwyta cinio, ac i orffen gweithio ar amser priodol.  
  • Waeth faint o demtasiwn ydyw, osgowch weithio yn eich pyjamas drwy’r dydd. Mae’n debyg bod y newid yn un mawr beth bynnag felly peidiwch â cholli eich holl drefniadau dyddiol ar yr un pryd.
  • Ceisiwch osod tasgau eglur ar gyfer y diwrnod – mae tri phenderfyniad neu weithgaredd yn ddiwrnod da o waith – ond cadwch lygaid ar dasgau parhaus hefyd.  Ni fyddwch bob amser yn llwyddo i wneud cymaint adref – ond efallai y byddwch yn gwneud llawer iawn. Cyngor da yw llunio rhestr ‘EDW’ er mwyn blaenoriaethu, E – yr hyn rwyf Eisiau ei gyflawni – D – yr hyn rwy’n Disgwyl ei gyflawni – ac W – yr hyn sy’n Well i mi ei gyflawni.
  • Cymrwch seibiant call ar gyfer cinio. Stopiwch, gwnewch rywbeth da i’w fwyta, a pheidiwch â bwyta yn eich ardal waith.  Ceisiwch fynd tu allan i gael ychydig o oleuni naturiol os gallwch a gwnewch hynny’n ddiogel. Gwnewch ychydig o ymarfer corff, eto o fewn cyfyngiadau cyswllt cymdeithasol – mae’n hawdd cael eich tynnu i weithio bob awr.
  • Defnyddiwch eich dyddiadur i ddweud yn glir wrth eraill pryd rydych yn gweithio a phryd rydych ar gael i siarad.
  • Ystyriwch gadw dyddlyfr – sy’n ymgorffori ymarferiad diolchgarwch - gofynnwch "Am beth oeddwn i’n ddiolchgar heddiw?" – ac ymarferiad dysgu - gofynnwch "Beth heriodd fi heddiw?" – mewn rhyw wythnos fe fyddwch yn dechrau gweld pa bethau y gallwch ei gwella yn y patrwm gwaith hwn. Yn fuan, byddwch yn gwybod pryd rydych yn gwneud eich gwaith ffocws gorau, neu bryd rydych angen mwy o fewnbwn. Gall hynny fod yn wahanol gartref i’r hyn ydyw yn y swyddfa. Gallech gyfuno hyn gyda dyddlyfr neu gynllunydd papur er mwyn cadw meddyliau, tasgau a chyflawniadau yn yr un lle.
  • Pan fyddwch wedi gorffen am y diwrnod, cadwch eich deunyddiau gwaith neu gadewch eich ardal waith ar ddiwedd y dydd.  
  • Os ydych yn addysgu gartref neu’n gofalu am eich plant wrth geisio gweithio, siaradwch â’ch gwaith am realiti gwneud hynny. Ceisiwch greu trefn lle mae gennych amseroedd penodol ar gyfer gweithio ac eraill ar gyfer helpu ag amser ysgol.  Fe allai’r ddau beth ddioddef o ganlyniad i rannu eich sylw ac mae bod yno i’ch plant gan roi sylw iddynt yn ystod y cyfnod ansicr hwn yn bwysig iawn.

Cadwch lif ffurfiol a chymdeithasol eich gwaith  

Mae’n hollbwysig bod cysylltiadau strwythuredig a distrwythur â chydweithwyr yn parhau tra bod pobl yn gweithio o bell neu’n hyblyg:

  • Os ydych yn rheolwr, trafodwch gyda’ch timau sut hoffech weithredu pethau fel goruchwylio, gwirio a chadarnhau penderfyniadau o bell. Rhowch wybod i bobl sut a phryd i gysylltu â chi a cheisiwch beidio â mynd tu allan i’r ffiniau hyn nes bod trefn wedi ei sefydlu.  
  • Ceisiwch ddefnyddio fideo ar gyfer pob trafodaeth ffurfiol, ac unrhyw drafodaeth lle’r ydych yn gwirio lles rhywun – mae cyfathrebu dieiriau yn hanfodol er mwyn gwneud hyn. 
  • Fel dilyniant i sgyrsiau fideo anfonwch nodyn yn cynnwys crynodeb o’r camau gweithredu,  neu eich dealltwriaeth o’r prif bwyntiau er mwyn sicrhau fod pethau’n glir.  
  • Defnyddiwch feddalwedd galwadau fideo ar gyfer sgyrsiau anffurfiol – amser cinio Skype efallai – neu baned rithwir er enghraifft.  
  • Os bydd rhywun newydd yn ymuno â’ch tîm yn ystod y cyfnod hwn, ceisiwch gymryd amser i gael fideo-gynhadledd anwytho hir gyda nhw a chinio rhithwir. Cydnabyddwch nad ydynt yn dechrau dan amodau delfrydol, gan y gallai hynny ychwanegu at y straen arferol o fod eisiau arddangos eu sgiliau a’u parodrwydd yn eu swydd newydd.  
  • Ystyriwch gael cyfaill cinio i’ch annog i gymryd seibiant dros ginio – neu cysylltwch â’ch tîm ar ddiwedd y gyda diweddariad o’r hyn rydych wedi ei gyflawni – yn y gwaith ac fel arall y diwrnod hwnnw.
  • Ceisiwch gadw gwaith a bywyd personol ar wahân – er enghraifft, meddyliwch cyn cysylltu â chydweithwyr na fyddech yn cysylltu â nhw fel arfer ar bethau Facebook a pharchwch y ffiniau rhwng gwaith a bywyd cartref. 

Defnyddiwch y gefnogaeth sydd ar gael

Mae hwn yn amser heriol i bob un ohonom – boed wrth ein gwaith neu beidio mae llawer o gyflogwyr yn darparu cefnogaeth.

  • Mae llawer o gyflogwyr yn darparu Rhaglenni Cymorth i Weithwyr, a buddion ehangach. Defnyddiwch y rhain pan fydd eu hangen arnoch – mae gan lawer apiau a gwefannau ac nid ydynt oll yn ymwneud â chwnsela. 
  • Os oes gennych gyflwr iechyd neu iechyd meddwl, hyd yn oed os nad ydynt wedi eu datgelu, mae dyletswydd ar eich cyflogwr i wneud addasiadau rhesymol. Yn yr achos hwn fe allai hynny gynnwys gweithio gartref, cefnogaeth ychwanegol gan reolwyr neu offer.
  • Mae’n eithaf tebygol y bydd yn rhaid i ni dderbyn rhywfaint o ofid a phryder mewn perthynas â’r argyfwng, yn y tymor byr a’r tymor canolig. Os oes gennych dechnegau hunan ofal sy’n gweuithio i chi, ceisiwch sicrhau fod gennych bopeth sydd ei angen arnoch. Efallai y bydd angen i chi feddwl yn wahanol – er enghraifft gwenud ymarfer corff wrth edrych ar fideo yn hytrach na mynychu dosbarthiadau. Fe allech fod eisiau ystyried ymarferion ymwybyddiaeth ofalgar neu ddarganfod ffyrdd o helpu eraill yn eich cymuned. Mae hunan dosturi a chefnogi eraill yn mynd i fod yn bwysig iawn.  

Cynghorion i Gyflogwyr ac Arweinwyr

1. Rhannwch ffynonellau dibynadwy a dilynwch gyngor swyddogol gan:

Ceisiwch beidio â rhannu nac annog gweithwyr i rannu erthyglau a gwybodaeth eraill.  Mae llawer o drafodaethau ar y cyfryngau a’r cyfryngau cymdeithasol yn seiliedig ar feysydd ymchwil sy’n datblygu’n gyflym. Mae’n well cadw at ffynonellau dibynadwy ar gyfer cyfathrebu swyddogol.  

2. Ystyriwch pwy sydd angen yr wybodaeth a phryd 

Efallai bod grŵp yn eich gwaith sy’n cynllunio sut fydd eich gweithle’n ymdopi yn ystod yr argyfwng. Os felly, cofiwch ystyried yn ofalus pwy sydd angen bod yn rhan o’r cynllunio hwnnw a phryd, er mwyn lleihau mân siarad a / neu gorbryder.  

3. Siaradwch â’ch pobl 

Fe allech gadw cysylltiad rheolaidd, dyddiol o bosib, gyda’ch pobl – y boblogaeth gyffredinol, rheolwyr a goruchwylwyr.

Ceisiwch fod yn onest a diffuant yn yr hyn a ddywedwch. Dechreuwch trwy gydnabod yr ansicrwydd a’r straen y mae’n ei achosi, Byddwch yn barod i ddweud nad ydych yn gwybod ac y byddwch yn mynd yn ôl at bobl gydag atebion.

Mae hyn yn bwysig boed pobl yn y gweithle neu gartref. Sicrhewch, ynghyd â chyfathrebu rheolaidd â’ch staff, eich bod yn cyfathrebu â rheolwyr llinell hefyd.  Nhw yw’r prif gyswllt rhwng sefydliad a’i bobl ac os ydych eisiau sicrhau bod cyngor a pholisïau’n cael eu gweithredu’n gyson, efallai y bydd arnynt angen mwy o wybodaeth nag a rowch i’r holl staff.

4. Mae gan bawb iechyd meddwl – ystyriwch effaith hyn yn gyffredinol

Mae gennym oll iechyd meddwl, a beth bynnag fo’n hamgylchiadau mae’r argyfwng hwn yn mynd i effeithio ar sut rydym yn meddwl a theimlo amdanom ein hunain a’r byd yr ydym yn byw ynddo.  Mae gwaith da yn wych ar gyfer ein hiechyd meddwl ac mae’n bwysig ein bod yn cadw’r cyfle i fwynhau buddion gwaith bryd bynnag y gallwn.   

Mae risg rhai pobl o fod ag iechyd meddwl gwael yn fwy. Pan fyddwch yn ystyried eich ymateb, ystyriwch sut mae’n effeithio staff â nodweddion gwarchodedig (rhyw, oed, anabledd, hil, cyfeiriadedd rhywiol ac ati.) neu heriau eraill (e.e. sut gallai pobl o gefndiroedd Eidalaidd neu Asiaidd  fod yn wynebu ymddygiad gwahaniaethol) – ac addasu’n unol â hynny. Ceisiwch weithredu mewn ffordd sy’n gwarchod iechyd corfforol ac iechyd meddwl staff – gan ddechrau gyda’r rhai â’r angen pennaf.   

5. Cofwich fod gan fregusrwydd sawl gwedd

Mae llawer o siarad am fregusrwydd corfforol mewn perthynas â’r Coronafeirws. Ond bydd uwch reolwyr yn teimlo’n fregus hefyd wrth gynnig arweiniad mewn amgylchiadau anarferol.  Helpwch eich gilydd gadw’n ddigynnwrf  drwy annog ac atgoffa pawb gwaith cystal maent yn ei wneud.  

Gall hwn fod yn amser neilltuol o anodd i bobl â phroblemau iechyd meddwl cyfredol neu hanesyddol. Gall aros gartref esgor ar atgofion o amseroedd drwg i rai sydd wedi profi iselder neu drawma. Sicrhewch eich bod yn adnabod eich pobl a gwnewch ychydig mwy i’r rhai sy’n fwy bregus os sylwch ar newidiadau yn eu hymddygiad.  

Dan yr amgylchiadau hyn fe allai pobl ddatgelu problemau iechyd meddwl nad ydynt wedi eu trafod o’r blaen yn y gwaith. Ymdriniwch â datgeliadau newydd yn barchus a thosturiol a gwnewch addasiadau.

6. Hyrwyddwch fynediad at gefnogaeth 

Efallai y byddwch yn darparu mynediad at wasanaethau cefnogol drwy’r gweithle – os felly, sicrhewch eu bod wedi eu hysbysebu’n dda a chanfyddwch a oes adnoddau penodol ynglŷn â’r argyfwng.

Sicrhewch fod pobl hefyd yn gwybod lle i fynd ag â phwy ddylent siarad yn fewnol. Os oes gennych bencampwyr iechyd meddwl, cynghreirwyr, neu griw cymorth cyntaf iechyd meddwl sicrhewch fod yr wybodaeth ddiweddaraf ganddynt, ac os ydych yn newid arferion gweithio bod y rhwydwaith hwn o gefnogaeth iechyd meddwl yn parhau os yw’n bosibl. 

7. Defnyddiwch dechnoleg ar gyfer gwaith ac ar gyfer agweddau cymdeithasol gwaith

Darparwch offer a chefnogaeth i staff ddefnyddio technoleg er mwyn cadw mewn cysylltiad â’i gilydd, gyda chydweithwyr a’u rheolwyr. Cynigiwch gyngor i’r rheiny nad ydynt wedi arfer gweithio fel hyn – efallai trwy gynllun cyfaill er mwyn codi hyder.  

Anogwch bobl i gynnal sgyrsiau anffurfiol hefyd os ydynt yn gweithio’n rhithwir. Efallai bod gennych system negesydd neu ryngrwyd fel Slack neu MS Teams – ond mae negeseuon testun a galwadau’n gweithio hefyd.  Fe allech hefyd roi cynnig ar ginio neu baned fideo a dathliadau pen-blwydd rhithwir. Mae’n syniad da gwirio bob dydd gyda thimau yn ogystal ag adroddiadau uniongyrchol a sesiynau briffio gan reolwyr.  

8. Ceisiwch weld cyfleoed ar gyfer twf ochr yn ochr â chynllunio argyfwng

Ystyriwch a oes tasgau y gallwch eu gwneud os caiff busnes arferol ei amharu – mae cynllunio, datblygiad staff, dal i fyny â gwaith gweinyddol oll yn dasgau posibl i’w gwneud sy’n cynyddu eich parodrwyddi ailafael yn eich busnes fel arfer yn ddiweddarach. Fe allech gefnogi banciau bwyd lleol a chysylltu staff â chyfleoedd i wirfoddoli a chynlluniau cefnogi cymunedol os yw’n briodol.   

9. Anogwch gynllunio personol a hunanofal

Anogwch eich pobl i gynllunio sut fyddant yn ymdopi dan amgylchiadau hunanynysu neu gwarantin. Gwiriwch ein cyngor diweddaraf, ac anogwch bobl i drafod eu cynlluniau gyda’u rheolwyr llinell.  Os yw pobl gartref yn ymbellhau’n gymdeithasol neu’n hunanynysu gyda symptomau, cadwch mewn cysylltiad.  Os byddwch yn trefnu gweithgareddau cymdeithasol rhithwir ar gyfer staff – fel clwb llyfrau rhithwir, her neu bos dyddiol, sicrhewch fod pobl sydd gartref wedi eu cynnwys.  

Dod i’r gwaith pan fo’n angenrheidiol

Os ydych yn weithiwr allweddol sy’n mynd i’r gwaith yn ystod yr epidemig, diolch am bopeth rydych yn ei wneud dros ein cymunedau.

Fe fydd yn teimlo’n anarferol, ac fe allai ychwanegu at y pryder rydych yn ei deimlo, neu bryder eich anwyliaid.

  • Os gallwch leihau eich teithio, ystyriwch wneud hynny, neu newid eich dull teithio neu pryd rydych yn teithio er mwyn lleihau teithio brig a chynyddu’r pellter rhyngoch chi ac eraill fel y gallwch gadw at ganllawiau pellter cymdeithasol
  • Cadwch at y mesurau hylendid manwl a gynghorir gan awdurdodau. Mae golchi dwylo, dal tisian a pheswch a pheidio â chyffwrdd eich wyneb yn parhau i fod yn llinyn allweddol wrth atal y feirws rhag lledaenu.   
  • Mae’r feirws yn debygol o fod yn brif destun sgwrs yn y gwaith. Ceisiwch leihau mân siarad a hel clecs am y newyddion a straeon personol a glywsoch. Gall helpu i leihau pryderon pobl.
  • Chwiliwch am gyngor penodol gan eich undeb, sefydliadau masnach a’r wasg fasnach. Mae’r adnodd hwn gan y gymdeithas gofal dwys yn enghraifft dda o ble gellir cefnogi staff hanfodol yn y rheng flaen a chefnogi ein gilydd.